سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

227

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

نموده و سپس استعاره را به تمثيل و غير تمثيل منقسم دانسته و بدين ترتيب مقسم با مركّبى صادق است كه آن برخى از اقسام استعاره محسوب مىشود در نتيجه اجتماع افراد و تركيب لازم نمىآيد و دليل ما بر اينكه مقسم در كلام سكّاكى مطلق مجاز بوده نه مجاز مفرد كلام خود او است چه آنكه وى بعد از تعريف مجاز گفته است : انّ المجاز عند السّلف الخ . جواب سوم از اشكال مصنف بسكاكى حاصل اينجواب آنست كه : مقصود از [ الكلمة المستعملة ] در تعريف مجاز مطلق لفظ بوده كه شامل مفرد و مركّب هردو مىشود و با اين فرض استعاره تمثيليّه در تقسيم داخل شده و اعتراض ساقط مىشود . جواب چهارم از اشكال مصنف بسكاكى حاصل اينجواب آنست كه : قبول نداريم استعاره تمثيليّه مستلزم تركيب باشد چه آنكه صورتى كه از امور متعدّد انتزاع شده باشد مستدعى نيست مگر امور متعددّى را كه از آنها انتزاع شده باشد و لازم نيست كه بواسطه لفظ مركّب بر آنها دلالت حاصل شود لذا ممكنست از صورت منتزعه بلفظ مفرد تعبير شود همچون كلمه [ مثل ] در آيه شريفه .